De stichting heeft zich in 2025 vooral gericht op de twee jaarlijkse vieringen: de Onafhankelijkheidsdag en de Apologielezing. Het is wederom gelukt om van beide evenementen een groot succes te maken: met de eerste bijeenkomst in het Den Haag van de NAVO-top als een hoognodige bezinning op het snijvlak van actualiteit, geopolitiek en geschiedenis.

En met de tweede bijeenkomst in Gouda als een historisch-educatieve verrijking, maar ook een culturele zelfreflectie, rondom de ideeën van de Gouwenaar François Vranck en zijn rol bij de geboorte van een onafhankelijke, Nederlandse staat.

Daarnaast is ook gewerkt aan de vernieuwing, zichtbaarheid en bestendigheid van de stichting in de toekomst. Van alle drie de activiteiten volgt hier een kort verslag.

25 juni 2025: Onafhankelijkheidsdag met Robert D. Kaplan

Op woensdag 25 juni 2025 organiseerde de stichting de jaarlijkse zomerbijeenkomst. Iets eerder dan de 26^e juli waarop in 1581 het Plakkaat van Verlating werd getekend. Daarvoor had het bestuur een goede reden: in Den Haag vond de NAVO-top plaats. Een hoogtepunt van geopolitieke spanningen, waarbij de Amerikaanse president Donald Trump dreigde het trans-Atlantische bondgenootschap op te blazen.

In Den Haag was een bijzondere rol weggelegd voor de Nederlandse ex-premier Mark Rutte als secretaris-generaal van de NAVO. Hij wist op de top in zijn eigen stad een akkoord te smeden over een historische verhoging van de defensie-uitgaven (naar vijf procent van het bruto binnenlands product), dat werd ondertekend door alle NAVO-partners.

Vanwege de missie van de stichting om het thema ‘statelijke onafhankelijkheid’ van 1581 naar het heden en de toekomst te trekken, besloot het bestuur begin 2025 om de jaarlijkse zomerbijeenkomst te koppelen aan de NAVO-top. In overleg met onafhankelijk juryvoorzitter Han ten Broeke, nodigden wij de Amerikaanse journalist en schrijver Robert D. Kaplan uit om de Nederlandse Onafhankelijkheidsprijs 2025 (Dutch Independence Award) in ontvangst te nemen.

De prijs werd hem, onder belangstelling van vele bekende én nieuwe gezichten, uitgereikt door Eerste Kamervoorzitter Jan Anthonie Bruijn in perscentrum Nieuwspoort in Den Haag. De NAVO-top, die de stad domineerde, vormde het ideale decor voor de aanprijzing van Kaplans scherpe, originele en moedige analyses over geopolitiek en de wijze waarop hij deze verbond met het thema onafhankelijkheid.

In aanvulling op zijn inspirerende Onafhankelijkheidsrede volgde een live nabeschouwing van de NAVO-top, in de vorm van een paneldiscussie met Ruslandkenner Hubert Smeets (NRC) en de militair deskundigen Han Bouwmeester (brigadegeneraal en hoogleraar, NLDA), Martijn Kitzen (Universiteit Leiden) en Rem Korteweg (Clingendael).

Hun duiding bracht het thema ‘statelijke onafhankelijkheid’ van 1581 terug in het hart van het actuele debat over de oorlog in Oekraïne en de toekomst van de NAVO.

 
13 december 2025: Apologielezing

Onze stichting kijkt met veel genoegen terug op de bijeenkomst in december ter ere van het bijzondere document van de Deductie van Vranck in de Voormalige Synagoge in Gouda, op minder dan een steenworp van het huis van Vranck in de oude binnenstad. In een volle zaal begonnen we met een interactief onderdeel van onze bestuursleden (en geschiedenisdocenten) Daan Schuijt en Mathieu Peulen. Aan de hand van citaten van Vranck en van zijn tijdgenoten lieten zij bezoekers nadenken over het toenmalige debat (ca. 1600) over de plaats van de soevereiniteit. Ligt die bij het volk of de vorst?

Vranck-experts Paul Abels en Jan Dirk Snel maakten duidelijk dat de Deductie (of Corte Vertoninghe) van 1587 eerst en vooral een beschrijving was van de macht van de steden (vroedschappen) en edelen in het graafschap Holland, die samen vergaderden in de Staten van Holland. Je zou het kunnen zien als een aristocratische (oftewel oligarchische) grondwet, een juridische tekst die de machtsverhoudingen beschreef alsof er geen opstand was geweest: al 800 jaar, zo beargumenteerde Vranck, lag de ware soevereiniteit niet bij de graven van Holland maar bij de Staten.

Kortom, de 'verlating' van landsheer Filips II in 1581 en het uitblijven van een geschikte vervanger, maakte het mogelijk om als Statenvergadering de soevereiniteit te claimen. Dat zou in het jaar erop de onderbouwing worden voor het besluit om een Republiek der Verenigde Nederlanden op te richten, met een regering van de Raad van State en als opperste macht de Staten-Generaal.

Daarna wist Ronald van Raak – hoogleraar filosofie (Erasmus Universiteit Rotterdam), oud-politicus en lid van onze Raad van Advies – op wervelende wijze deze geschiedenis te koppelen aan de moderne democratie. Van Erasmus en Johannes Goropius Becanus, via Vranck, Oldenbarnevelt en Johan de Witt, tot aan de moderne tijd: Nederlanders zoeken altijd de ware vrijheid. De troon is leeg en moet vacant blijven.

Desnoods met harde hand, als iemand zijn billen op de troon durft te zetten. Van Raak voegde zelf ooit de daad bij het woord door een schalks VVD-Kamerlid, die een selfie wilde maken op de troon van Willem III die symbolisch in het oude Tweede Kamergebouw stond, subiet op andere gedachten te brengen. Op zijn initiatief heeft oud-voorzitter Martin Bosma ervoor gezorgd dat de troon nu ook in het tijdelijke Kamergebouw weer te zien is: als herinnering aan de noodzaak van de eeuwig vacante troon - destijds in het republicanisme, tegenwoordig in een volgroeide democratie.

Van de raadpensionaris van weleer tot premier Dick Schoof anno 2025 (en inmiddels premier Rob Jetten): de regeringsleider is een ambtenaar, zeker geen vorst. Juist als kind van het voormalige wingewest Brabant (ooit het enige echte 'thuis' voor Erasmus!), weet Van Raak als geen ander dat de 'ware vrijheid' kostbaar is.

Overige activiteiten in 2025

Het bestuur heeft de website www.nederlandseonafhankelijkheid.nl overgezet naar een nieuw systeem, waardoor de site frisser oogt en ook makkelijker is te onderhouden. Ook is er een LinkedIn-pagina aangemaakt en een versimpelde doneer-functie geïnstalleerd om direct met de vaste achterban te communiceren, maar ook nieuwe geïnteresseerden en donateurs te werven.

De Raad van Advies van de stichting – die al bestond uit prof. dr. Lotte Jensen (Radboud Universiteit Nijmegen), prof. dr. Ronald van Raak (Erasmus Universiteit Rotterdam) en Boudewijn Steur (ministerie van BZK en biograaf van Jan van Asseliers) – is uitgebreid met Uri Rosenthal (oud-minister van Buitenlandse Zaken, emeritus hoogleraar politicologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden).

Geerten Waling, voorzitter
Amsterdam, maart 2026